Global Action Plan Nederland

p/a Hugo de Grootstraat 8
2518 ED Den Haag

Tel. 070 302 80 57

GAP Nederland

Global Action Plan (GAP) is een organisatie die in de jaren ’90 een gedragveranderingsprogramma ontwikkelde en implementeerde op het gebied van duurzame leefstijlen: het EcoTeam Programma. Haar missie was: GAP wil zichtbaar een impuls geven tot een duurzame samenleving. Zij daagt mensen uit de keuze te maken voor een duurzame levensstijl en ondersteunt hen bij het in praktijk brengen daarvan. Met financiering van o.a. het ministerie van VROM en de Postcodeloterij zijn hiermee zo'n 24.000 Nederlanders bereikt, en daarnaast uiteenlopende organisaties als banken, bedrijven, MKB, non-profitorganisaties en kerken. Uit onderzoek van de Rijksuniversiteit Leiden bleek dat deelnemers hun gedrag blijvend hebben veranderd. De thema’s van de programma’s waren ondermeer energie, water, afval en koopgedrag/inkoop. De besparingen op de thema’s zijn gemeten en teruggekoppeld naar de deelnemers. HIeronder volgt een overzicht van de woelige geschiedenis van de voorloper van de huidige stichting GlobalActionPlan Nederland.


Global Action Plan for the Earth Nederland (GAP) begon in 1991. Wat vooraf ging: in de jaren ’80 stond zelfverwerkelijking centraal. No nonsense, yuppen, begin bij jezelf, ontdek wat je zelf kunt en laat zien dat die bijdrage zin heeft. New Age: als je maar écht wilt, kan alles. In de Verenigde Staten organiseerde David Gershon de First Earth Run, een fakkeltocht rond de aarde waaraan 62 landen meededen. Hij en zijn vrouw Gail gaven trainingen in The Art of Empowerment voor organisatieadviseurs. Bessie Schadee, een organisatieadviseur met een visie op maatschappelijk verantwoord ondernemen, haalde hen naar Nederland. In een gesprek tussen David en Gail en wat Europeanen ontstond het idee om een empowermentprogramma te ontwikkelen voor huishoudens en milieu. Schadee vond subsidie en Peter van Luttervelt werd aangetrokken om het programma uit te voeren.

Begin jaren ’90 viel het EcoTeam Programma in vruchtbare bodem. Het rapport Beyond the Limits van het World Watch Institute (1992, Meadows et al) had veel mensen ervan bewust gemaakt dat er iets moest gebeuren. Echter, zoals Peter van Luttervelt zich herinnert: ‘We zagen overal mensen die wel iets wilden doen voor het milieu, maar ze wisten niet waar ze moesten beginnen, of ze vroegen zich af of hun bijdrage wel zin had.’
Het EcoTeam gaf deelnemers de handvaten waar ze mee konden beginnen, rond de thema's: afval, gas- en elektriciteit, water, vervoer en inkopen. Men kwam in een team van 6-8 deelnemers (buren, vrienden, kennissen) één keer per maand bijeen. Steeds pakte het team gedurende een maand één thema bij de kop, registreerde het gebruik, gaf dit door naar het centrale meldpunt en bij de volgende bijeenkomst kreeg men de resultaten (besparingen) van zijn inspanningen teruggekoppeld.

Peter van Luttervelt was als pionier de drijvende kracht achter de doorbraak van het vernieuwende concept. Met slechts een klein budget en vanuit een zolderkamer wisten hij en Francoise Poll de eerste veertig teams te werven om het programma uit te testen. Het simpele en makkelijk repliceerbare concept leidde tot een snelle groei en verspreiding door heel Nederland. Vooral de samenwerking met Milieukwartet en Voedsel voor de Toekomst, met hun enthousiaste vrijwilligers, wierp vruchten af.

In de loop van de jaren ’90 werd de aanpak van milieuproblemen rond bodem, water en lucht steeds meer onderdeel van overheidsbeleid. De aanpak werd gaandeweg verbreed naar duurzame ontwikkeling en sprak daarmee ook een veel grotere doelgroep aan.
Overheidssubsidies leidden tot de ontwikkeling van een grote verscheidenheid aan programma’s met een gedragscomponent. Het EcoTeam-concept was hierbij altijd de basis; andere organisaties droegen andere expertise bij. Zo kwamen er programma’s voor boeren (AgroTeam Programma, met NAJK en CLM), ouders (KANS i.s.m. 3VO), het MKB, Sleutelfiguren, de RaboBank en kantoororganisaties (versies van het EcoTeam Programma op het Werk, i.s.m. BMD Advies), individuen (EcoSteps), allochtonen (Dat levert wat op, i.s.m. SME Milieuadviseurs), sportverenigingen (Sporters Sparen Energie, i.s.m. Barataria), kerkgemeenschappen (Time to Turn) en lage inkomens (EnergyTeams). Dit betrof echter vaak programma’s die niet langer duurden dan de lengte van een project.

Wat betreft het EcoTeam Programma voor huishoudens, dat eigenlijk ‘uitgerold’ had moeten worden over alle lagen van Nederland, gold dat de interesse na 1996 tanende was. Of dit nu aan externe factoren lag, zoals een toenemende werkgelegenheid en een verminderde status van huishoudelijk werk, of dat GAP als organisatie niet in staat is geweest de boodschap tijdig te vernieuwen, is niet duidelijk. In ieder geval besloot GAP in 2003 de conclusie te trekken dat er voor een organisatie als deze geen rol meer was weggelegd.

In de tijd na 2003 is er, vooral door wetenschappelijke uitspraken over en fysieke gevolgen van klimaatverandering, een bepaalde urgentie in het onderwerp duurzaam gedrag geslopen. Omdat de zorg voor de aarde meer ‘mainstream’ is geworden (zie LOHAS Marketing onder het kopje Zakelijk), geldt het typische EcoTeam-gedrag momenteel in brede kring als positief en verstandig. Echter, dergelijk gedrag is nog steeds niet algemeen. Goedkope vliegtickets worden volop gebruikt ten koste van de duurdere trein, en ook doorgaans niet gecompenseerd met bomenaanplant (voor een CO2-neutraal resultaat). Over hoe dit gedrag verder bevorderd moet worden, worden nog steeds debatten georganiseerd door milieucommunicatie-professionals. Is de consument in zijn kracht aan het komen? Worden bedrijven gedwongen de signalen van de nieuwe consumenten direct op te volgen? Zal het lukken de negatieve effecten van globalisering voor lokaal handelen om te buigen?

Hoe dan ook, wij willen er met deze site aan bijdragen dat er iets te vinden is over succesvolle programma’s voor het ondersteunen van een duurzame gedragsverandering. Want succesvol waren ze wel. We zouden het zeer fijn vinden als we mensen op ideëen kunnen brengen of zelfs maar een vonkje overbrengen van de geest waarmee GAP in de beginjaren filosofeerde over deelname aan het EcoTeam Programma door 15% van de Nederlanders (zie het lezenswaardige rapport GAP, Fragmenten van het verleden). Prima als dat nu grappig lijkt, maar wat doen we anno nu met de zorgelijke achtergrond van deze filosofie? Mediteren? Lobbyen? Campagnevoeren? Dijken bouwen? Moerasplanten in de tuin zetten?

Zie tabel met gemiddelde besparingen voor de periode 1999-2002, in attachment.
ET = EcoTeam
ETP = EcoTeam Programma

Het nieuwe bestuur bestaat uit:

  • Jan Meijer, voorzitter en wetenschappelijk specialist op het gebied van feedback en benchmarking.

  • Ellen van den Adel, penningmeester, programma-ontwikkelaar en procesbegeleider binnen bedrijven

  • Peter van Luttervelt, secretaris/board member GAP International, sociaal architect, ontwerper gedragsveranderingsprogramma's.

  • Gea Boessenkool, bestuurslid en initiatiefneemster Leve Leven!, de opvolger van het EcoTeam Programma voor particuliere huishoudens.



Bijlagen
pdf gemiddelde besparingen.pdf